NAJNOWSZY baner

 

KIEDY MAMY DO CZYNIENIA Z DYSLEKSJĄ,

 

DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ.

 

 

 

Słabe zdolności uwarunkowane obniżonym poziomem rozwoju umysłowego, zły stan zdrowia, zaniedbanie w środowisku domowym, zaniedbanie pedagogiczne itd. to częste przyczyny trudności dzieci w nauce czytania i pisania.

 

Problemy w czytaniu i pisaniu mają także dzieci o prawidłowym poziomie rozwoju umysłowego, u których występują fragmentaryczne zaburzenia funkcji percepcyjno - motorycznych.

 

Fragmentaryczne zaburzenia mogą występować w zakresie funkcji analizatora: wzrokowego, słuchowego, kinestetyczno - ruchowego lub kilku analizatorów łącznie.

 

Objawy trudności w nauce czytania i pisania zależą od rodzaju zaburzonej funkcji oraz od głębokości deficytu każdej z   nich.

 

Trudności w czytaniu i pisaniu uwarunkowane zaburzeniami funkcji percepcyjno - motorycznych, występującymi przy ogólnym prawidłowym rozwoju intelektualnym, określane są jako specyficzne trudności.

 

Określenie specyficzne stosowane jest dla podkreślenia charakteru trudności o ograniczonym, wąskim zakresie tzn. występują tylko u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. Najczęstszym terminem używanym na oznaczenie specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu jest określenie dysleksja rozwojowa. Stosowane są także terminy dysleksja, dysgrafia (H.Spionek), czy dysleksja, dysortografia. M. Bogdanowicz używa określeń: dysortografia, dysleksja, dysgrafia.

 

DYSORTOGRAFIA       to trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (chodzi tu nie tylko o błędy typowo ortograficzne, ale także o różnorodne inne odstępstwa od prawidłowego zapisu);

 

DYSLEKSJA                 zwiemy trudności w opanowaniu umiejętności czytania;

 

DYSGRAFIA                  to problemy w pisaniu polegające na niskim poziomie

 

graficznym pisma.

 

Stosując    trzy    wyżej    wymienione    terminy    dokładniej    określamy    rodzaj istniejących u dziecka trudności.

 

Na oznaczenie problemów w czytaniu ze zrozumieniem używany jest termin hiperdysleksia. Technika czytania jest wówczas dobra na poziomie elementarnym, lecz występuje brak zrozumienia treści. Mechanizm powstawania dysleksji rozwojowej nie jest do końca poznany. Istnieje wiele rozbieżnych stanowisk dotyczących jej etiologii. W literaturze przedmiotu przedstawiane są najczęściej następujące koncepcje:

 

1.                  koncepcja organiczna - dostrzega pierwotną przyczynę w organicznym uszkodzeniu struktury C.U.N.,

 

2.       koncepcja opóźnienia rozwojowego - pierwotna przyczyna tkwi w niedojrzałości C.U.N.,

 

3.       koncepcja genetyczna - pierwotną przyczyną jest dziedziczenie zaburzeń czytania i pisania,

 

4.       koncepcja "psychodysleksji" - upatruje przyczynę w zaburzeniach sfery emocjonalnej spowodowanej konfliktami i urazami psychicznymi.

 

 

 

Istnieją różne klasyfikacje typów dysleksji rozwojowej. Brak jest jednak obowiązującego podziału.

 

Dzieci dyslektyczne stanowią około 15% uczniów. Odsetek ten się zmienia w zależności od poziomu opieki nad dzieckiem. Chodzi tu o prawidłową stymulację rozwoju, a zwłaszcza specjalistyczną pracę z dziećmi z ryzyka dysleksji.

 

Do grupy tej zaliczyć można dzieci: z nieharmonijnym rozwojem psychomotorycznym (zwłaszcza urodzone z "nieprawidłowej" ciąży i porodu), z rodzin, w których istnieją przypadki specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu, z wadami wymowy, czy z zaburzeniami lateralizacji itp.

 

Wyrównanie opóźnień rozwojowych do okresu podjęcia nauki szkolnej może zapobiec występowaniu dysleksji, dysortografii, dysgrafii lub osłabić ich objawy.

 

Poniżej przedstawiam charakterystykę specyficznych trudności szkolnych dziecka będących konsekwencją zaburzeń funkcji percepcyjno - motorycznych.

 

 

 

CHARAKTERYSTYCZNE OBJAWY ZABURZEŃ  PERCEPCJI WZROKOWEJ

 

Specyficzne trudności w czytaniu - długie utrzymywanie się literowania, trudności w rozpoznawaniu liter, mylenie liter o podobnym kształcie (t -l -ł - f, m - w, u - n, b - p - g - d , itp.), mylenie wyrazów podobnych graficznie, opuszczanie liter, sylab lub wyrazów, gubienie miejsca, w którym dziecko czyta, pomijanie linii lub ponowne jej czytanie, zniekształcanie wyrazów i odczytywanie innych na skutek domyślania się na podstawie początkowej sylaby, czytanie na pamięć, bardzo wolne i nierównomierne tempo czytania, słabe rozumienie treści, niechęć do czytania itp.

 

Specyficzne trudności w pisaniu - trudności w odtwarzaniu liter, mylenie liter o podobnym kształcie np.l -t -ł - f, podobnie jak w zaburzonej lateralizacji mylenie liter różniących się położeniem w stosunku do osi pionowej (p - g, b - d) lub poziomej (b - p, d - g, u - n, m - w), pomijanie drobnych elementów graficznych liter (kreski, ogonki, kropki), błędy typowo ortograficzne (ó - u, ż - rz, h - ch) uwarunkowane słabszą pamięcią wzrokową, w klasach początkowych problemy z wyborem liniatury pisania.

 

Trudności występują nie tylko w pisaniu ze słuchu, ale także w przepisywaniu i pisaniu z pamięci.

 

Dzieci z zaburzeniami percepcji wzrokowej mają trudności w rysowaniu (ubogie rysunki, trudności w odwzorowywaniu), wypowiadaniu się (zauważają mało szczegółów obrazka, filmu). Mają także problemy w nauce takich przedmiotów jak:

 

geografia   -   kłopoty w posługiwaniu się mapą,

 

geometria -   słabe różnicowanie kształtów geometrycznych,

 

matematyka   klas   początkowych    -    tworzenie   zbiorów, wypełnianie - rysowanie grafów, tabelek itp., mylenie cyfr, znaków matematycznych, figur geometrycznych...,

 

fizyka, chemia   - schematy,

 

języki obce   - trudności w opanowaniu nowych znaków graficznych (ich odtwarzaniu i rozpoznawaniu).

 

 

 

CHARAKTERYSTYCZNE OBJAWY ZABURZEŃ PERCEPCJI SŁUCHOWEJ

 

Specyficzne trudności w czytaniu - problemy w kojarzeniu dźwięków z literą, długo utrzymujące się literowanie, trudności z syntezą dźwięków, zmiana brzmienia wyrazów (opuszczanie liter, sylab), mylenie wyrazów o podobnym brzmieniu, nieprawidłowa intonacja czytanej treści, tempo czytania wolne i nierównomierne, słabe rozumienie treści wynikające z błędów w czytaniu oraz nieprawidłowego rozumienia określeń słownych - głównie pojęć abstrakcyjnych.

 

Specyficzne trudności w pisaniu - liczne błędy uwarunkowane nieprawidłową analizą dźwiękową (opuszczanie: wyrazów, sylab, liter, łączenie wyrazów, dodawanie liter, zmiana kolejności wyrazów), trudności w pisaniu wyrazów zawierających: zmiękczenia, dwuznaki, grupy spółgłosek, i - j, słabe różnicowanie głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych (b - p, d -t, k - g, w - f...) oraz samogłosek ą - ę od zespołów -om, -on, -em, -en, łączenie przyimków z rzeczownikami, nieprawidłowe przenoszenie wyrazów, problemy z zapamiętywaniem zdań dyktanda, wolne tempo pisania (częsta analiza słów), pismo fonetyczne (zgodne z wymową).

 

Największe problemy występują w pisaniu ze słuchu.

 

Słaba pamięć słuchowa utrudnia szybkie uczenie się. Uczniowie ci niewiele pamiętają z lekcji, wykładu. Mają trudności z zapamiętywaniem ciągów słownych (dni tygodnia, nazw miesięcy), z trudem uczą się wierszy i piosenek, nie zapamiętują nazw.

 

Problemem dla nich jest wypowiadanie się, zrozumienie dłuższych wypowiedzi i poleceń słownych. Mają duże trudności w nauce języków obcych (zapamiętywanie słówek, nauka gramatyki, czytanie, pisanie).

 

 

 

CHARAKTERYSTYCZNE OBJAWY ZABURZEŃ  FUNKCJI  RUCHOWYCH

 

Specyficzne trudności w pisaniu - wolne tempo pisania, mała precyzja ruchów dłoni i palców, poziom graficzny pisma obniżony (różnorodne zniekształcenia liter, litery nie mieszczą się w liniaturze, błędne są połączenia liter), tempo pisania wolne, słaba kontrola napięcia mięśniowego powodująca słaby lub mocny nacisk na pióro. Zeszyty niestaranne, pomazane, rogi kart pozaginane, wiele poprawek, skreśleń itp.

 

Rysunki dzieci są ubogie. Rysują niechętnie. Sprawność ruchowa jest niska (powoduje problemy w wykonywaniu ćwiczeń gimnastycznych, nieudolność w grach i zabawach). Występują trudności w szyciu, wycinaniu, majsterkowaniu itp.

 

 

 

CHARAKTERYSTYCZNE OBJAWY ZABURZEŃ PROCESU LATERALIZACJI

 

Występują trudności w rysowaniu, odwzorowywaniu, w wykonywaniu ćwiczeń gimnastycznych.

 

Specyficzne nieprawidłowości w czytaniu - przestawianie wyrazów, sylab i liter, zagubienie liniatury czytania (opuszczanie wierszy), tempo czytania wolne, trudności w rozpoznawaniu liter.

 

Specyficzne nieprawidłowości w pisaniu - mylenie liter o podobnych kształtach, a o innym położeniu i kierunku tzw. statyczne odwracanie liter b - d, p - b, u - n (podobnie jak w zaburzeniach funkcji wzrokowej i orientacji przestrzennej) dynamiczne odwracanie liter - zamiana kolejności, przestawianie ich w wyrazach, błędne odtwarzanie liter, pismo lustrzane, niski poziom graficzny pisma, tempo pisania wolne.

 

Dzieci z zaburzeniami procesu lateralizacji mają największe trudności w nauce w klasach początkowych. W klasach starszych mogą występować kłopoty w orientacji na mapie, w orientacji przestrzennej (geografia, geometria, w - f).

 

 

 

CHARAKTERYSTYCZNE OBJAWY ZABURZEŃ ORIENTACJI PRZESTRZENNEJ

 

Specyficzne trudności w czytaniu - przestawianie i opuszczanie liter, sylab, wyrazów, linijek tekstu, wolne tempo czytania, słabe rozumienie treści zawierających przede wszystkim pojęcia stosunków czasowo - przestrzennych.

 

Specyficzne nieprawidłowości w pisaniu - podobnie jak w zaburzeniach orientacji przestrzennej mylenie liter różniących się położeniem w stosunku do osi pionowej lub poziomej (statyczne odwracanie liter), problemy z wyborem liniatury pisania, elementy pisma lustrzanego, nieprawidłowości w graficznym rozplanowaniu wyrazów, zwolnione tempo pisania.

 

Poza wyżej wymienionymi problemami mogą występować trudności: w wypowiadaniu się (z uwagi na słabe przyswajanie i operowanie pojęciami w zakresie stosunków przestrzennych), w nauce geografii (orientacja na mapie), w matematyce, wychowaniu fizycznym.

 

W przypadku występowania opisanych specyficznych nieprawidłowości w nauce, mimo znajomości przez dziecko zasad pisowni, prawidłowej motywacji do pracy oraz braku zaniedbań środowiskowych możemy mówić o dysortografii, dysgrafii czy dysleksji.

 

Przedstawiona charakterystyka problemów w nauce szkolnej "dziecka dyslektycznego" powinna ułatwić możliwie wczesne wykrycie uczniów ze specyficznymi trudnościami. Wczesne rozpoznanie tych trudności, umiejętne ich scharakteryzowanie i ustalenie przyczyny, daje gwarancję szybkiej i właściwej pomocy dziecku. W przeciwnym razie wspomniane trudności, początkowo zazwyczaj w czytaniu i pisaniu, rozszerzają swój zakres i występują w wielu przedmiotach w klasach starszych.

 

Uogólnione trudności w nauce stają się natomiast częstym powodem drugoroczności i wytwarzania się nieprawidłowej postawy wobec nauki, szkoły. Niepowodzenia szkolne mają także niebezpieczne następstwa w postaci trudności wychowawczych, nerwic, wtórnie zaburzając osobowość ucznia. Zakres zaburzeń staje się wówczas coraz szerszy, gdyż obok zaburzeń funkcji percepcyjno - motorycznych powstają zakłócenia sfery emocjonalno -motywacyjnej.

 

Są to wtórne zaburzenia, trudne do zlikwidowania, a także wydłużające proces korekty niepowodzeń w czytaniu i pisaniu.

 

Zjawisko samoistnej kompensacji zaburzonych funkcji percepcyjno -motorycznych występuje rzadko.

 

Dlatego tak istotne jest wczesne rozpoznanie zaburzeń rozwoju psychoruchowego i udzielenie właściwej pomocy. Wczesna pomoc dziecku daje duże szanse korekty i kompensacji nieprawidłowości w zakresie funkcji wzrokowo - słuchowo - motorycznych zapobiegając jednocześnie szeregu problemom szkolnym.

 

 

 

 

 

       Lidia  Pietrzak  - pedagog .

 

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna z siedzibą w Aleksandrowie Kujawskim © 2012. Wszelkie prawa zastrzeżone